De technische beschikbaarheid van productiemachines meet je door de werkelijke bedrijfstijd te delen door de geplande bedrijfstijd, uitgedrukt als percentage. Hoe hoger dat percentage, hoe minder tijd machines stilstaan door storingen of gepland onderhoud. Dit getal is een van de meest directe indicatoren voor de betrouwbaarheid van je productie-installaties. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het meten, interpreteren en verbeteren van machine-uptime.

Wat is de formule voor technische beschikbaarheid?

De technische beschikbaarheid van een machine bereken je met de volgende formule: Technische beschikbaarheid (%) = (Werkelijke bedrijfstijd / Geplande bedrijfstijd) × 100. De werkelijke bedrijfstijd is de geplande tijd min alle uitvaltijd door storingen en onderhoud. Een machine die 8 uur ingepland staat maar 1 uur stilstaat, heeft een beschikbaarheid van 87,5%.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen geplande en ongeplande stilstand. Geplande stilstand omvat preventief onderhoud, omstellingen en reinigingsbeurten die je vooraf inplant. Ongeplande stilstand omvat onverwachte storingen die de productie onderbreken zonder vooraankondiging. Voor een eerlijk beeld van de technische beschikbaarheid kun je kiezen of je geplande stilstand meetelt of buiten beschouwing laat. Dat hangt af van het doel van je meting: wil je de betrouwbaarheid van de machine beoordelen, of de totale productiecapaciteit in kaart brengen?

Zorg er bij het toepassen van de formule voor dat je tijdsregistratie nauwkeurig en consistent is. Handmatige registratie leidt vaak tot onvolledige data. Geautomatiseerde systemen die storingen en hersteltijden automatisch loggen, geven een veel betrouwbaarder beeld van de machine-uptime.

Wat is het verschil tussen technische beschikbaarheid en OEE?

Technische beschikbaarheid meet uitsluitend hoeveel tijd een machine operationeel is ten opzichte van de geplande tijd. OEE (Overall Equipment Effectiveness) is een bredere maatstaf die naast beschikbaarheid ook de prestaties en kwaliteit van de machine meeneemt. Technische beschikbaarheid is dus één van de drie factoren waaruit OEE is opgebouwd.

De OEE-formule ziet er als volgt uit:

• Beschikbaarheid: hoeveel procent van de geplande tijd draait de machine?
• Prestatie: draait de machine op de ideale snelheid, of zijn er vertragingen?
• Kwaliteit: welk percentage van de geproduceerde eenheden voldoet aan de kwaliteitsnormen?

OEE = Beschikbaarheid × Prestatie × Kwaliteit

Een machine kan een hoge technische beschikbaarheid hebben en toch een lage OEE, bijvoorbeeld als ze traag draait of veel afkeur produceert. Technische beschikbaarheid is dus een waardevolle maar beperkte indicator. Gebruik die als startpunt om stilstandproblemen op te sporen, en gebruik OEE als je een volledig beeld wil van de productie-efficiëntie.

Welke gegevens heb je nodig om beschikbaarheid te meten?

Om de technische beschikbaarheid van productiemachines te berekenen, heb je drie kerngegevens nodig: de geplande bedrijfstijd, de totale stilstandtijd (opgesplitst naar oorzaak), en het tijdstip en de duur van elke storing of onderhoudsbeurt. Zonder nauwkeurige registratie van deze gegevens levert je berekening een vertekend beeld op.

Concreet gaat het om:

• Geplande bedrijfstijd: het aantal uren dat de machine ingepland staat om te draaien per shift, dag of week
• Storingstijd: de tijd die verloren gaat door onverwachte uitval, inclusief de tijd tot herstel
• Onderhoudstijd: geplande stops voor preventief of correctief onderhoud
• Omsteltijd: tijd voor productomstellingen, indien relevant voor jouw berekening
• Oorzaakcodes: categorieën die aangeven waardoor de stilstand is veroorzaakt (mechanisch, elektrisch, operationeel, enzovoort)

Hoe gedetailleerder je oorzaakcodes bijhoudt, hoe makkelijker je terugkerende problemen kunt identificeren en aanpakken. Veel bedrijven beginnen met een eenvoudige spreadsheet, maar schalen snel op naar een geautomatiseerd systeem zodra de datahoeveelheid groeit.

Hoe interpreteer je de uitkomst van je beschikbaarheidsmeting?

Een beschikbaarheidspercentage krijgt pas betekenis wanneer je het vergelijkt met een referentiewaarde. Vergelijk de uitkomst met je eigen historische data, met de specificaties van de machineleverancier, of met een intern streefcijfer. Een beschikbaarheid van 85% kan uitstekend zijn in de ene productieomgeving en zorgwekkend in de andere.

Enkele vuistregels voor interpretatie:

• Een beschikbaarheid boven 90% wordt in veel industriële omgevingen als goed beschouwd, maar dit hangt sterk af van het type machine en de sector
• Een dalende trend over meerdere weken is een waarschuwingssignaal, ook als het absolute percentage nog acceptabel lijkt
• Terugkerende storingen op hetzelfde tijdstip of na eenzelfde aantal draaiuren wijzen op een structureel probleem dat om een gerichte oplossing vraagt
• Een grote spreiding tussen shifts of operators kan duiden op een trainingsprobleem in plaats van een machineprobleem

Kijk altijd naar de oorzaken achter het getal, niet alleen naar het getal zelf. Een beschikbaarheid van 80% door één grote geplande onderhoudsbeurt is een heel andere situatie dan 80% door tientallen kleine ongeplande storingen.

Hoe verbeteren bedrijven de technische beschikbaarheid van machines?

Bedrijven verbeteren de technische beschikbaarheid van hun machines door over te stappen van reactief naar preventief en voorspellend onderhoud, door stilstandsoorzaken systematisch te analyseren, en door automatisering in te zetten om menselijke fouten en vertragingen te verminderen. De combinatie van goede data en de juiste acties maakt het verschil.

De meest effectieve aanpakken zijn:

• Preventief onderhoud: machines onderhouden op vaste intervallen voordat storingen optreden, op basis van draaiuren of kalenderplanning
• Voorspellend onderhoud: sensordata en conditiemonitoring gebruiken om te anticiperen op slijtage of defecten voordat ze leiden tot uitval
• Rootcauseanalyse: bij elke storing de onderliggende oorzaak achterhalen en documenteren, zodat herhaling wordt voorkomen
• Standaardisering van procedures: duidelijke werkinstructies voor operators en technici verminderen fouten en versnellen het herstel bij storingen
• Automatisering van processen: geautomatiseerde systemen zijn minder gevoelig voor menselijke fouten en draaien consistenter over langere periodes

Bij industriële automatisering speelt ook de inzet van slimme robots en geautomatiseerde transportsystemen een rol. Machines die minder afhankelijk zijn van handmatige handelingen, hebben doorgaans een hogere en stabielere beschikbaarheid.

Hoe Datasar helpt bij het verbeteren van machine-uptime

Wij bij Datasar weten dat een hoge technische beschikbaarheid begint bij de juiste machines en de juiste integratie in je productieomgeving. We ontwerpen en implementeren maatwerkoplossingen die jouw productieprocessen stabieler, betrouwbaarder en efficiënter maken. Geen standaardpakketten, maar systemen die precies aansluiten bij jouw situatie.

Wat wij concreet voor je kunnen betekenen:

• Ontwerp en bouw van machines op maat die zijn afgestemd op jouw productieomgeving en beschikbaarheidsdoelstellingen
• Integratie van robotsystemen die processen automatiseren en stilstandrisico’s verlagen
• Implementatie van AMR- en AGV-robots voor intern transport, zodat logistieke verstoringen de productie niet langer vertragen
• Ondersteuning bij het opzetten van monitoringsystemen die stilstanddata automatisch registreren en analyseerbaar maken
• Begeleiding van concept tot realisatie, met oog voor onderhoudbaarheid en betrouwbaarheid op lange termijn

Wil je weten hoe wij jouw machine-uptime kunnen verbeteren? Neem contact met ons op en we bekijken samen welke oplossing het beste past bij jouw productieomgeving.

Gerelateerde artikelen

• Hoe bepaal je welke onderhoudsinvesteringen het meeste rendement opleveren?
• Wat zijn de voordelen van een externe engineer inschakelen bij automatisering?
• Kan een externe partij de volledige technische begeleiding van mijn project overnemen?
• Wat is procesoptimalisatie in de logistiek?
• Hoe kan ik mijn bedrijfskosten verlagen?